تورم ۹۰ درصدی با کنار هم گذاشتن تحلیل کارشناسان اقتصادی معنا و مفهوم بیشتری پیدا میکند.
به گزارش روز نو مرکز آمار ایران نرخ تورم عمومی را برای سومین ماه متوالی در محدوده ۹۰ درصد اعلام کرد. مشاور اقتصادی دولت حسن روحانی اوضاع این روزها را شبیه ایستگاه قبل از ابرتورم میداند. وزیر اقتصاد ابراهیم رئیسی در دولت سیزدهم نیز اعتقاد دارد شرایط اقتصادی کشور به معنی تحریمپلاس یعنی چیزی فراتر از تحریمهای دهههای گذشته و اضافه شدن محاصره دریایی است و میتواند تبعات زیادی داشته باشد. افزایش نرخ تورم گاهی با کاهش نرخ بیکاری و افزایش تقاضا برای مشاغل همزمان میشود، اما دادههای مرکز آمار ایران از رشد نرخ بیکاری در حدفاصل بهار ۱۴۰۴ تا بهار ۱۴۰۵ حکایت دارد.
نرخ تورم در محدوده ۹۰ درصد
گزارش مرکز آمار ایران با عنوان شاخص قیمت مصرفکننده که به زبان ساده سراغ نرخ تورم میرود، نشان میدهد برای سومین ماه متوالی با تورم تقریبا ۹۰ درصدی سروکار داشتیم. دادههای رسمی حاکی از آن است که نرخ تورم نقطهبهنقطه در خرداد ۱۴۰۵ برابر با ۸۸.۶ درصد و در تیر ۱۴۰۵ معادل ۸۷.۹ درصد به ثبت رسیده بود و نهایتا مرداد ۱۴۰۵ را با تورم ۸۹ درصدی پشتسر گذاشتیم.
وقتی کارنامه اقتصادی سالها و دهههای گذشته را ورق میزنیم، متوجه میشویم تورم مرداد ۱۴۰۵ بالاترین نرخ تورم نقطهبهنقطه در دهههای اخیر بوده است. بایگانی آماری بانک مرکزی و مرکز آمار گواهی میدهد که چنین رکوردی از دوران پس از جنگ جهانی دوم و سالهای دهه ۲۰ تاکنون در اقتصاد ایران سابقه نداشته است.
ابرتورم در کمین است؟
نرخ تورم از اواسط ۱۴۰۴ نسبت به اعداد و ارقام سالها و دهههای گذشته فاصله گرفت. در آن سالها مدام درباره تورم دو رقمی و تبعات تورم دورقمی صحبت میشد، اما اگر در ماههای گذشته لابهلای تحلیل کارشناسان اقتصادی کلیدواژه ابرتورم شنیده میشود. مسعود نیلی مشاور اقتصادی دولت یازدهم اعتقاد دارد اقتصاد ایران پس از سالها تجربه تورم مزمن حالا در ایستگاه پیش از ابرتورم یا همان مرحله تورم بسیار بالا قرار گرفته است.
مسعود نیلی میگوید شرایط فعلی کشور از نظر شاخصهای پولی، افت درآمدهای واقعی و تضعیف سرمایهگذاری شباهت نزدیکی با وضعیت اقتصاد ونزوئلا در سال ۲۰۱۵ پیدا کرده است. ونزوئلا در آن دوره ابتدا نرخهای تورمی بالاتر از ۸۰ درصد را ثبت کرد و پس از افزایش شدید کسری بودجه، تشدید چاپ پول و ناتوانی در پوشش تعهدات مالی از سال ۲۰۱۶ رسما وارد دوره ابرتورم شد.
تشدید شرایط تورمی در ایران
تحریم در سالهای گذشته همیشه یکی از عوامل رشد نرخ تورم معرفی شده است و حالا باید عوامل دیگری را باعث و بانی افزایش سرعت نرخ تورم بدانیم. برای اینکه این بخش را به زبان ساده متوجه شویم، بد نیست صحبتهای احسان خاندوزی وزیر اقتصاد دولت سیزدهم را مرور کنیم.
احسان خاندوزی درباره وضعیت جاری میگوید کشور نسبت به سالهای گذشته نه تنها با موضوع تحریم روبهرو است، بلکه با پدیدهای تحت عنوان تحریمپلاس نیز مواجه شده و باید با صداقت درباره محاصره دریایی و تبعات محاصره با مردم صحبت شود.
بخشی از صحبتهای احسان خاندوزی در شبکه خبر به ارائه آمارهای اقتصادی کشیده شد. طبق دادههای اعلامشده از سوی وزیر اقتصاد دولت سیزدهم آثار محاصره دریایی ایران بر روند بارگیری و صادرات نفت خام از اردیبهشت ۱۴۰۵ نمایان شده و نسبت به فروردین سال جاری تفاوت پیدا کرده است.
محدود شدن جریان تردد نفتکشها و اختلال در نقلوانتقالات مالی دسترسی به درآمدهای ارزی حاصل از نفت را پایین آورده است.
تورم کجا بیشتر احساس میشود؟
معمولا بیشترین فشار ناشی از افزایش قیمتها در بخش مایحتاج روزمره و اقلام مصرفی سبد خانوار احساس میشود. دادههای رسمی نشان میدهند میانگین تورم اقلام خوراکی در ایران از مرز ۱۰۰ درصد عبور کرده و به رقم ۱۲۷ درصد رسیده است.
بررسی جزئیات سبد مواد غذایی حاکی از آن است که کالاهای اساسی با جهشهای شدیدی روبهرو بودهاند. مثلا روغن با ثبت تورم ۳۴۰ درصدی بیشترین افزایش قیمت را بین اقلام اساسی تجربه کرده است. میزان افزایش قیمت برنج خارجی در یک سال گذشته ۲۰۱ درصد بوده و این عدد برای مرغ به ۱۷۶ درصد رسیده است.
تاثیر تورم در بیکاری
رابطه میان تورم و اشتغال همیشه مستقیم نیست. گاهی در کوتاهمدت افزایش سطح عمومی قیمتها لزوما باعث رشد بیکاری نمیشود حتی ممکن است به واسطه افزایش مقطعی تقاضا به کاهش موقت بیکاری منجر شود. با این حال در بلندمدت یا در وضعیتی که اسم آن را با رکود تورمی میشناسیم، تداوم نااطمینانی اقتصادی، جهش هزینههای تولید و تامین مواد اولیه باعث افت سرمایهگذاری و افزایش نرخ بیکاری میشود.
برای اینکه از این اصطلاحات سنگین اقتصادی فاصله بگیریم، لازم است به آمارهای رسمی برگردیم. مرکز آمار ایران میگوید نرخ بیکاری در کشور در بهار ۱۴۰۵ به ۹.۱ درصد رسیده است. این شاخص در بهار ۱۴۰۴ کمتر بوده و حدود ۷.۳ درصد برآورد شده است. مقایسه دادههای آماری نشان میدهد نرخ بیکاری طی یک سال ۱.۸ واحد درصد رشد داشته است.
