حمله ایران به کشتی‌هایی که تلاش می‌کنند انسداد تنگه هرمز را نادیده بگیرند، در روز‌های گذشته افزایش داشته است و از آن سو حوثی‌های یمن تأسیسات نفت و گاز عربستان را هدف قرار گرفته‌اند. هرچند حوثی‌ها بار‌ها تأکید کرده‌اند بنا ندارند تنگه باب‌المندب را مسدود کنند و تردد تمام کشتی‌ها به‌جز کشتی‌های عربستان از این آبراهه آزاد است، اما مجموع این اتفاقات سبب شده است قیمت هر بشکه نفت بالغ بر صد دلار شود؛ آن‌هم در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره آمریکا و در شرایطی که دونالد ترامپ بار‌ها وعده داده است قیمت نفت و بنزین به‌زودی کاهشی می‌شود. حالا رویترز در گزارشی نوشته است: «ایران در حال به‌کارگیری تاکتیک‌های جدیدی برای هدف قرار دادن کشتی‌هایی است که از تنگه هرمز عبور می‌کنند؛ اقدامی که با هدف بالا نگه‌داشتن قیمت نفت و تأثیرگذاری بر انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا انجام می‌شود».
از آن سو، صندوق جهانی پول دیروز درباره تبعات حمله حوثی‌ها به تأسیسات نفت و گاز عربستان و تأثیر آن بر اقتصاد جهان هشدار داده است.
گسترش شعله جنگ در بازار نفت
شعله‌های آتش جنگ در خلیج فارس همچنان دامان بازار نفت را گرفته است. در روز‌های گذشته، گزارش‌های مکرری از حملات حوثی‌ها به تأسیسات نفت و گاز عربستان و فرودگاه‌های این کشور خبری شد. در روز سه‌شنبه ساختمان مرکزی آرامکو در ظهران هدف حمله قرار گرفته و طبق گزارش رویترز، بخش‌هایی از ساختمان آسیب گسترده دیده و آتش‌سوزی رخ داده است. با این حال، عملیات نفتی مجتمع ادامه دارد.
این در حالی است که حوثی‌ها تهدید کرده‌اند حملات به فرودگاه‌ها و تأسیسات نفتی عربستان را ادامه خواهند داد. پیش از این، در اواخر شهریور گذشته، وزارت انرژی عربستان خبر داده بود خط لوله شرق به غرب این کشور هدف حمله قرار گرفته و به عنوان «اقدام احتیاطی» تعطیل شده است. این خط لوله با ظرفیت انتقال روزانه هفت میلیون بشکه نفت، به دنبال بسته‌شدن تنگه هرمز در پی آغاز جنگ آمریکا و ایران، به شاهراه حیاتی صادرات نفت عربستان تبدیل شده است.
در گزارش‌های تکمیلی، وزارت خارجه عربستان اعلام کرد پهپاد‌هایی که از خاک عراق به پرواز درآمده بودند، خط لوله شرق به غرب این کشور را هدف قرار دادند.
ریاض در این گزارش تأکید کرد بنا بر درخواست نخست‌وزیر عراق، فعلا دست به اقدام تلافی‌جویانه نخواهد زد، اما حق خود را برای اتخاذ همه اقدامات لازم به‌منظور حفاظت از حاکمیت، امنیت و تأسیسات حیاتی‌اش محفوظ می‌داند و البته نیرو‌های مسلح عراق بیانیه داد بغداد هرگونه حمله‌ای را که امنیت عربستان سعودی را تهدید کند، محکوم و نخست‌وزیر عراق دستور تحقیق درباره عاملان حمله را صادر کرده است.
حملات به تأسیسات نفت و گاز عربستان در شرایطی رخ می‌دهد که این کشور یکی از سه تولیدکننده بزرگ نفت دنیاست و کیفیت عرضه نفت از سوی این تولیدکننده برای بازار جهانی اهمیت بالایی دارد. با اینکه تهاجم به تأسیسات انرژی عربستان از سوی حوثی‌ها سابقه طولانی دارد و در مقاطعی مانند سال‌های شیوع کرونا توانسته است قیمت نفت را صعودی کند، اما این حملات در حدی مخرب نبوده که صادرات نفت عربستان را به‌طور معناداری مختل کند. چنان‌که حمله به خط لوله انتقال نفت شرق به غرب عربستان که گفته می‌شد از خاک عراق انجام شده است، عملیات این خط لوله را به مدت طولانی متوقف نکرد و خط لوله انتقال نفت عربستان به‌سرعت به مدار عملیاتی برگشت.
از آن سو، بسته‌شدن هم‌زمان تنگه هرمز و تنگه باب‌المندب و دریای سرخ به روی نفتکش‌های عربستانی، هرچند صادرات نفت عربستان را کاهش داده است، اما این کشور کاهش درآمد ناشی از کاهش صادرات را با افزایش قیمت جبران کرده است.
خط لوله انتقال نفت شرق به غرب عربستان ظرفیت انتقال حدود هفت میلیون بشکه در روز را داراست و در حال حاضر عربستان از این خط لوله حدود ۵.۸ میلیون بشکه نفت جابه‌جا می‌کند. گذشته از این، بخشی از نفت خود را از طریق تنگه هرمز جابه‌جا می‌کند. داده‌های کپلر نشان می‌دهد بارگیری نفت عربستان در هفته منتهی به ۲۱ سپتامبر، حدود ۹.۱ میلیون بشکه در روز بوده است که این عدد به صادرات نفت عربستان پیش از جنگ در خلیج فارس نزدیک است.
در ششم مهر امسال رویترز گزارش داد بر اساس داده‌های شرکت کپلر، صادرات نفت خام تولیدکنندگان اصلی خاورمیانه در سپتامبر به ۱۲.۸ میلیون بشکه در روز رسیده که بالاترین سطح از زمان آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در فوریه است.
در این گزارش آمده است افزایش صادرات عربستان و امارات عامل اصلی این رشد بوده است؛ هرچند در این گزارش تأکید می‌شود همچنان صادرات نفت تنگه هرمز حدود شش میلیون بشکه در روز کمتر از زمان پیش از جنگ خلیج فارس است.
هشدار صندوق پول درباره آسیب به تأسیسات نفت عربستان
با تمام این اوصاف، چشم‌انداز مبهم جنگ در منطقه، کاهش درخور توجه ذخایر استراتژیک نفت و خودداری پالایشگاه‌های جهان از فراوری نفت خام به دلیل نگرانی از کاهش ذخایر و... از مهم‌ترین عواملی هستند که قیمت نفت و فراورده‌های نفتی را بالا نگه داشته است. در این میان، نگرانی از گسترش جنگ در یمن و اختلال تنگه باب‌المندب سبب شده است بازار نفت همچنان در شعله آتش جنگ بسوزد.
در همین زمینه، صندوق جهانی پول دیروز هشداد داد حملات حوثی‌ها به عربستان، تهدیدی برای اقتصاد جهانی است. کریستالینا جورجیوا، رئیس صندوق بین‌المللی پول، روز چهارشنبه ۱۴ اکتبر در نشست بانکوک نسبت به پیامد‌های جهانی حملات اخیر حوثی‌ها به عربستان هشدار داد. او با اشاره به حمله مرگبار آخر هفته به فرودگاه ریاض که ۱۳ کشته برجای گذاشت، تأکید کرد به دلیل جایگاه مهم اقتصاد عربستان، این تنش‌ها می‌تواند پیامد‌های منفی و مخربی برای تمام نقاط جهان به همراه داشته باشد. صندوق بین‌المللی پول در گزارش جدید خود پیش‌بینی رشد اقتصاد جهانی در سال ۲۰۲۶ را با اندکی افزایش به ١.٣ درصد رسانده است. با وجود این، جورجیوا هشدار داد در پی بحران‌های پیاپی و افزایش هزینه‌های انرژی، تاب‌آوری اقتصاد جهانی در حال رسیدن به مرز‌های نهایی خود است و کشور‌های فقیرتر بیشترین آسیب را از این شرایط می‌بینند.
جورجیوا با ابراز نگرانی از افزایش چشمگیر هزینه‌های خدمات بدهی دولت‌ها، از سیاست‌گذاران خواست تا پیش از عمیق‌تر‌شدن بحران، اصلاحات مالی را در دستور کار قرار دهند.
رئیس صندوق بین‌المللی پول همچنین برای رفع نامتوازنی اقتصاد در جهان تأکید کرد: «به بیان ساده، چین باید بیشتر خرج کند، آمریکا باید بیشتر پس‌انداز کند و اروپا باید سرمایه‌گذاری را افزایش دهد».
این نگرانی‌ها در شرایطی است که رویترز تنش در بازار نفت را از زاویه سیاسی تحلیل کرده و نوشته است دو مقام ارشد ایرانی گفته‌اند ایران در حال به‌کارگیری تاکتیک‌های جدیدی برای هدف قرار‌دادن کشتی‌هایی است که از تنگه هرمز عبور می‌کنند؛ اقدامی که با هدف بالا نگه‌داشتن قیمت نفت و تأثیرگذاری بر انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا انجام می‌شود. به گزارش انتخاب، به نقل از رویترز، این دو مقام از ارائه جزئیات راهبرد جدید خودداری کردند، اما یکی از آنها گفت ایران حدود ۱۰ روز پیش استفاده از تاکتیک‌های تهاجمی متفاوتی را علیه کشتی‌هایی آغاز کرده است که از نظر تهران محدودیت‌های این کشور را نقض می‌کنند. به گفته او، این تغییر به افزایش حملات به چنین کشتی‌هایی منجر شده است. به گفته این مقام‌ها، راهبرد جدید هم نوع حملات و هم سرعت و تواتر آنها را تغییر داده است و یکی از اهداف آن، تأثیرگذاری بر نتیجه انتخابات آمریکاست. یکی از این دو مقام گفت: «هدف این است که تلاش‌های ایالات متحده و متحدانش برای پایین‌آوردن قیمت جهانی نفت ناکام بماند».
این ادعا‌ها در شرایطی مطرح می‌شود که مرتضی بهروزی‌فرد، کارشناس انرژی، به «شرق» می‌گوید: چند عامل در افزایش قیمت هر بشکه نفت به بیشتر از صد دلار مؤثر است؛ نااطمینانی از شرایط منطقه و صادرات نفت و هیجان در بازار، همچنین جایگزین‌کردن ذخایر استراتژیک نفت مصرف‌شده و قرار‌گرفتن بازار نفت در آستانه فصل سرد و افزایش تقاضا از‌جمله مهم‌ترین دلایلی است که باعث افزایش قیمت نفت شده‌اند.
