جهش ۱۶۴ درصدی سود تسعیر ارز، یک پرسش اساسی را پیش روی عملکرد بانک سامان قرار داده است: چه میزان از سود گزارش‌شده این بانک بر فعالیت بانکی پایدار تکیه دارد و چه میزان به تغییر نرخ ارز وابسته است؟
به گزارش خبرنگار روزنو،بر اساس اطلاعات صورت مالی ارسالی، بانک سامان در سال ۱۴۰۴ حدود ۱۱٫۳ هزار میلیارد تومان سود تسعیر ارز شناسایی کرده؛ رقمی که در سال قبل حدود ۴٫۳ هزار میلیارد تومان بود. این افزایش، بیش از آنکه به‌تنهایی نشانه بهبود عملکرد بانکداری باشد، اثر تغییر ارزش ریالی خالص اقلام پولی ارزی بانک را نشان می‌دهد.
ابعاد این وابستگی زمانی روشن‌تر می‌شود که سود تسعیر ارز را کنار سود حدود ۲۰ هزار میلیارد تومانی پیش از مالیات بانک قرار دهیم؛ حدود ۵۶ درصد از سود پیش از مالیات بانک سامان، معادل سود تسعیر ارز است. بنابراین، بخش بزرگی از سود گزارش‌شده به عاملی گره خورده که تکرار آن با همین شدت، در اختیار مدیریت بانک نیست.
کارنامه‌ای که با نرخ ارز تغییر می‌کند
با کنار گذاشتن صرفاً همین قلم درآمد و ثابت فرض کردن سایر اقلام، سود پیش از مالیات بانک از حدود ۲۰ همت به ۸٫۷ همت کاهش می‌یابد. این محاسبه، وابستگی چشمگیر سود گزارش‌شده به تسعیر ارز را آشکار می‌کند؛ هرچند رقم باقی‌مانده را نیز نمی‌توان بدون بررسی سایر درآمدها و هزینه‌ها، معادل سود عملیاتی یا سود پایدار دانست.
نقطه انتقاد همین‌جاست: رشد سود نهایی، بدون تفکیک سهم تسهیلات، کارمزد، هزینه تأمین منابع و درآمدهای ناشی از تغییر نرخ ارز، تصویر کاملی از کیفیت مدیریت بانک ارائه نمی‌دهد. افزایش ارزش ریالی دارایی‌های ارزی، به‌خودی‌خود شاهدی بر افزایش بهره‌وری، بهبود وصول مطالبات یا ارتقای خدمات بانکی نیست.
سودی که الزاماً پول قابل تقسیم نیست
یادداشت صورت مالی ارسالی تصریح می‌کند که سود ناشی از تسعیر اقلام پولی ارزی، پس از حذف آثار مالیاتی و اعمال ذخایر، قابل تقسیم نیست و باید صرف افزایش سرمایه شود. بنابراین، نباید رقم ۱۱٫۳ همتی را معادل ورود همین میزان وجه نقد یا سود قابل توزیع میان سهامداران معرفی کرد.
البته این سود می‌تواند به تقویت حقوق مالکانه و سرمایه بانک کمک کند؛ اما تقویت سرمایه از محل تسعیر ارز، به‌تنهایی نشانه اصلاح موتور سودسازی بانک نیست. همچنین، میزان اثر آن بر نسبت کفایت سرمایه بدون بررسی سرمایه نظارتی و دارایی‌های موزون به ریسک قابل تعیین نیست.
مدیریت سامان باید کیفیت سود را توضیح دهد
بانک سامان برای دفاع از عملکرد خود، باید روشن کند سودآوری بانک در شرایط ثبات نرخ تسعیر چه وضعیتی دارد و فعالیت اصلی بانکداری چه سهمی در ایجاد سود ایفا می‌کند.
وقتی بیش از نیمی از سود پیش از مالیات با یک قلم ناشی از تغییر نرخ ارز برابری می‌کند، برجسته کردن عدد نهایی سود کافی نیست. معیار ارزیابی مدیریت بانک سامان، توان ساختن سود تکرارپذیر از فعالیت بانکی است؛ توانی که جهش سود تسعیر ارز، به‌تنهایی آن را اثبات نمی‌کند.
